Кыргыз Республикасындагы БУУнун Туруктуу координатору Антье Гравенин «Кыргызстанда майыптыгы бар адамдардын укуктарын илгерилетүү» аттуу БУУнун Глобалдык Майыптык фондунун долбоорунун Башкармалыгынын жыйынында жасаган ачылыш сөзү

Министрлер Кабинетине караштуу Майыптыгы бар адамдар боюнча кеңештин төрагасынын орун басары,
Майыптыгы бар адамдардын уюмдарынын урматтуу өкүлдөрү, өнөктөштөр жана достор,
БУУ тутумунун урматтуу кесиптештери,

Бүгүн силер менен чогуу болуп, БУУнун Глобалдык Майыптык фондунун каржылоосу менен UNDP, UNFPA жана UNICEF тарабынан ишке ашырылган «Кыргыз Республикасында майыптыгы бар адамдардын укуктарын илгерилетүү» аттуу Биргелешкен программаны жыйынтыктоо аземине катышуу мен үчүн чоң артыкчылык болуп саналат.

Бүгүнкү жолугушуу Программанын жетишкендиктерин гана таануу эмес. Бул жыйын мындан аркы жылдарда анын натыйжаларын кантип туруктуу сактап, кеңейте алаарыбыз тууралуу да болуп жатат. Өнөктөштөргө, майыптыгы бар адамдардын уюмдарына, башка шериктештерибизге жана үч БУУ агенттигинин кесиптештерине бекем колдоосу үчүн ыраазычылык билдирүү менен бирге, ушул Биргелешкен программа Кыргызстандагы БУУ тутумунун майыптыгы бар адамдарды камтууга жана алардын укуктарын илгерилетүүгө берген өзгөчө маани-маңызын символдук түрдө чагылдыраарын баса белгилегим келет.

Өткөн эки жылдын ичинде Программа маанилүү, практикалык жыйынтыктарга жеткирди. Майыптыгы бар адамдардын уюмдарын бекемдеди, майыптык боюнча мыйзамдарды өркүндөтүүгө көмөктөштү, майыптык боюнча сезимтал маалымат системаларын жакшыртты, инклюзивдүү билим берүүнү жана балдардын укуктарын колдоду, ошондой эле климатка ыңгайлашуу сыяктуу багыттарды камтыган улуттук пландаштыруу процесстерине майыптыгы бар адамдардын катышуусун кеңейтти.

Программанын өзгөчөлөнгөн сапаты анын мүмкүнчүлүктөрдү өнүктүрүүгө жасаган өзгөчө басымында жана Майыптарды коргоо боюнча конвенцияны ишке ашыруу багытында координацияны жана аткаруу механизмдерин чыңдоого кошкон салымында болду. Бул долбоордун мөөнөтү бүткөндөн кийин да узак мөөнөттүү таасир бере турган туруктуу пайдубалдарды түздү.
Жалпысынан, бул жетишкендиктер мамлекеттик мекемелер, майыптыгы бар адамдардын уюмдары, жарандык коом жана БУУ чыныгы өнөктөштүктө иштегенде кандай натыйжага жетүүгө болорун айкын көрсөтүп турат.

Урматтуу катышуучулар,
Бул Программанын жыйынтыктары өлкөдөгү кеңири жана баалуу улуттук багыттын бир бөлүгү болуп саналат. Азыр эле Министрликтин орун басарынан уккандай, Кыргызстан майыптыгы бар адамдардын укуктарын илгерилетүүдө маанилүү кадамдарды жасады. Ага «Майыптыгы бар адамдардын укуктары жөнүндө» Мыйзамдын кабыл алынышы, жеткиликтүүлүк стандарттарынын бекемделиши жана Министрлер Кабинетине караштуу Майыптыгы бар адамдар боюнча Улуттук кеңештин күчөтүлгөн ролу кирет. Мындан да маанилүүсү – саясатты иштеп чыгуу процесстерине майыптыгы бар адамдардын барган сайын системдүү жана институционалдык негизде катышуусу. Бул көрүнүш жандуу тажрыйбага таянган, укукка негизделген мамиленин калыптанып жатканын чагылдырат.

Ошол эле учурда, Өкмөт далилдерге, диалогго жана үйрөнүүгө ачык экенин көрсөттү. Бул сапаттар инклюзивдүү өнүгүү үчүн өтө маанилүү. 2024-жылдын аягында БУУнун Майыптыгы бар адамдардын укуктары боюнча атайын баянчысынын сапарынын жыйынтыктарына таянып, 2025-жылдагы Экинчи ыктыярдуу улуттук баяндама инклюзияга, жакшыртылган маалыматка жана эң артта калган адамдарга жетүүгө өзгөчө көңүл бурду. Төртүнчү Универсалдык мезгилдүү кароонун алкагында жакында кабыл алынган сунуштар да бул багытты бекемдеп, дискриминацияга жол бербөө, жеткиликтүүлүк жана инклюзивдүү катышуу боюнча так милдеттенмелерди чагылдырат.

Эң маанилүүсү, адамдарга багытталган жана маалыматка негизделген бул ыкма «Кыргыз Республикасынын 2030-жылга чейинки Улуттук өнүгүү программасына» да терең siңирилген. Программа адамдын бакубаттуулугуна багытталган өнүгүү моделин кабыл алып, социалдык коргоо системаларын чыңдоону, кызматтарга тең жетүүнү артыкчылык катары кароону жана бардык тармактарда инклюзияны илгерилетүүгө бекем негиз түзөт. Бул улуттук приоритеттер глобалдык милдеттенмелер менен толук шайкеш келет. Алардын ичинде Социалдык өнүгүү боюнча Доха саясий декларациясы бар, ал адамдарга инвестициялоону жана артта калуу коркунучу жогору топторду толук камтууну колдойт. Ушул рухта өткөн өкмөт жана БУУ биргелешип уюштурган Дохадан кийинки улуттук диалог глобалдык милдеттенмелерди улуттук аракеттерге айландырууда лидерликти жана туруктуулукту кайрадан айкын көрсөттү.

Урматтуу кесиптештер,
Бул Биргелешкен программаны жыйынтыктап жатып, бир маанилүү ой өзгөчө баса белгиленет. Анын жетишкендиктери узак мөөнөттүү жана системдүү өзгөрүүлөргө жол ача турган пайдубал болуп саналат. Бул пайдубалдар Улуттук өнүгүү программасы 2030 жана анын Иш-аракеттер планы, ошондой эле башка тармак аралык саясаттар аркылуу мындан ары да өнүгө берет. «Биз жөнүндө бизсиз эч нерсе чечилбесин» деген принцип саясий эрктин, инвестициянын жана өнөктөштүктүн туруктуу колдоосу менен бирге коллективдүү аракеттерге багыт бере бериши керек.

Мен Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетин, БУУнун аткаруучу өнөктөштөрүн, майыптыгы бар адамдардын уюмдарын, жарандык коомду жана өз тажрыйбасы, убактысы жана берилгендиги менен салым кошкон бардык өнөктөштөрдү терең ыраазычылык менен белгилейм. Эң башкысы, ушул иштин багытын аныктоого өз лидерлиги жана көз карашы менен өбөлгө түзгөн майыптыгы бар адамдарга ыраазычылыгымды билдирем. Жетишкендиктерди мындан ары дагы өркүндөтүүгө чын ниеттенем. Кыргызстандагы БУУ үй-бүлөсү майыптыгы бар адамдардын укуктарын жана кадыр-баркын илгерилетүү жолунда сиздер менен бирге болууга ар дайым даяр.

Рахмат.