Кыргыз Республикасындагы Бириккен Улуттар Уюмунун Туруктуу координатору Антье Граве айымдын Саламаттык сактоо министрлигинде өткөн Жол кыймылынын коопсуздугу боюнча тегерек столдогу кириш сөзү

Президенттин Администрациясынын, Транспорт жана коммуникациялар министрлигинин, Ички иштер министрлигинин жана Саламаттык сактоо министрлигинин жогорку даражалуу өкүлдөрү,

Бириккен Улуттар Уюмунун тутумундагы кесиптештер,

Урматтуу катышуучулар, айымдар жана мырзалар,

Кутман таң.

Бүгүн баарыбызга тиешелүү болгон маанилүү маселени талкуулоо үчүн сиздер менен бирге болуу мен үчүн чоң кубаныч. Айдоочу болобузбу, жүргүнчүбү, велосипедченби же жөө жүргүнчүбү — күн сайын баарыбыз коопсуз жолдорго муктажбыз.

Мындан эки жума мурун мүчө мамлекеттер Нью-Йорктогу Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы кеңсесинде Жол кыймылынын глобалдык коопсуздугун жакшыртуу боюнча жогорку деңгээлдеги жыйынга чогулушту. Андагы негизги билдирүү так болду: жол кырсыктарынан болгон өлүмдөр сөзсүз боло турган көрүнүш эмес. Алардын алдын алууга болот. Бүгүнкү күндөгү негизги милдет — жаңы милдеттенмелерди кабыл алуу эмес, буга чейин кабыл алынган милдеттенмелерди иш жүзүндө аткаруу.

Бул билдирүү Кыргызстан үчүн өзгөчө мааниге ээ. Жогорку деңгээлдеги жыйындын алдында БУУнун Башкы катчысынын Жол кыймылынын коопсуздугу боюнча атайын өкүлү Жан Тодт мырза Бишкекке келип, жол коопсуздугуна улуттук да, эл аралык да деңгээлде барган сайын көбүрөөк көңүл бурулуп жатканын белгиледи.

Урматтуу айымдар жана мырзалар,

Жыл сайын дүйнө жүзү боюнча жол кырсыктарынан 1,19 миллиондон ашуун адам каза болот. Мындан тышкары, жол кырсыктары 5 жаштан 29 жашка чейинки жаштардын өлүмүнүн негизги себеби бойдон калууда. Ар бир статистикалык көрсөткүчтүн артында жакын адамынан айрылган үй-бүлө, өзүнүн мүчөсүнүн дараметинен ажыраган коомчулук жана олуттуу социалдык-экономикалык чыгымдарды көтөргөн экономика турат.

Мындай кеңири кесепеттер жол коопсуздугу транспорт тармагына гана тиешелүү маселе эмес экенин көрсөтүп турат. Бул — коомдук саламаттык сактоонун, өнүгүүнүн жана экономиканын артыкчылыктуу багыты, ошондой эле теңчилик жана адам укуктары маселеси. Дал ушул себептен мүчө мамлекеттер Жол кыймылынын глобалдык коопсуздугун жакшыртуу боюнча прогресс декларациясын кабыл алып, 2030-жылга чейин жол кырсыктарынан каза болгондордун жана жаракат алгандардын санын кеминде 50 пайызга кыскартуу боюнча өз милдеттенмелерин дагы бир жолу ырасташты. Декларация улуттук деңгээлдеги лидерликти күчөтүүгө, туруктуу каржылоону камсыз кылууга, жолдордун жана транспорт каражаттарынын коопсуздугун жогорулатууга, коопсуз ылдамдык режимин камсыз кылууга жана «Коопсуз система» ыкмасын колдонууга чакырат.

Бирок бул Декларациянын ийгилиги анын Нью-Йоркто кабыл алынганы менен эмес, өлкөлөрдө, шаарларда жана жергиликтүү коомчулуктарда канчалык натыйжалуу ишке ашырылганы менен өлчөнөт. Кыргызстанда жыл сайын жол кырсыктарынан 900гө жакын адам каза болуп, дагы миңдеген адамдар өмүрүнө олуттуу таасир эткен жаракаттарды алышат. Каза болгондордун дээрлик ар бир онунун төртөө — жөө жүргүнчүлөр. Бул жөн гана статистика эмес. Бул — өмүрү өтө эрте үзүлгөн энелер жана аталар, балдар, достор жана кесиптештер.

Кубандыра турган жагдай — жол коопсуздугу маселесине саясий деңгээлде олуттуу көңүл бурулуп жаткандыгы. Президент Садыр Жапаров жол кырсыктарын «үнсүз согуш» деп атап, Ички иштер министрлигине жол кырсыктарынын санын 50 пайызга кыскартуу тапшырмасын берген. Ошондой эле Министрлер Кабинети 2023–2027-жылдарга карата Жол кыймылынын коопсуздугу боюнча улуттук стратегияны кабыл алып, мыйзамдык базаны жана эл аралык милдеттенмелерди бекемдөө боюнча иштерди улантууда.

Бул — маанилүү негиз.

Эми негизги милдет — кабыл алынган чечимдерди натыйжалуу ишке ашыруу. Биз кандай чаралар натыйжа берерин билебиз. Эми далилденген чечимдерди иш жүзүнө ашыруу үчүн зарыл болгон мамлекеттик органдарды, ресурстарды жана өнөктөштөрдү бириктирүү зарыл.

Бүгүнкү тегерек стол Кыргызстан бул милдеттенмелерди адамдардын өмүрүн сактап калуучу конкреттүү практикалык чараларга кантип айландыра аларын талкуулоо үчүн маанилүү мүмкүнчүлүк түзөт.

Жол кырсыктарынан каза болгондордун санын олуттуу кыскартууга жетишкен өлкөлөрдүн баарына мүнөздүү бир жалпы өзгөчөлүк бар: алар жалпы мамлекеттик жана жалпы коомдук мамилени колдонушкан. Министрликтер биргелешип иш алып барышкан. Милиция кызматкерлери, инженерлер, медицина адистери, мектептер, жарандык коом, жеке сектор жана жергиликтүү коомчулуктар чечимдин бир бөлүгүнө айланган. Жол коопсуздугу жалпы жоопкерчилик катары кабыл алынган.

Эл аралык тажрыйба адамдар ар дайым ката кетириши мүмкүн экенин да көрсөтүп турат. «Коопсуз система» ыкмасы дал ушул чындыкты эске алып, жолдорду, транспорт каражаттарын, ылдамдыкты башкарууну жана өзгөчө кырдаалдарга ыкчам чара көрүү системаларын адамдын катасы өлүмгө алып келбей тургандай кылып уюштурууну көздөйт.

Бул — Прогресс декларациясында жана БУУнун Европа экономикалык комиссиясынын сунуштарында камтылган, натыйжалуулугу далилденген жана фактыларга негизделген чаралар. Демек, бүгүнкү күндө алдыбызда турган суроо кайсы чаралар натыйжалуу экенинде эмес, бул ыкмаларды Кыргызстандын шарттарына кантип туура ылайыкташтырып, натыйжалуу ишке ашырууда турат.

Жол коопсуздугу адамдардын жүрүм-туруму менен да түздөн-түз байланыштуу. Ошондуктан билим берүү биздин аракеттерибиздин өзөгүндө болушу керек. Мектептер балдардын коопсуз жөө жүргүнчү, велосипедчен, ал эми келечекте жоопкерчиликтүү айдоочу болуп калыптанышына жардам бере алат. Балдар жол кыймылынын эң аялуу катышуучуларынын катарына кирет, ошол эле учурда алар өз үй-бүлөлөрүндө жана коомчулуктарында жол коопсуздугунун активдүү жактоочулары боло алышат. 2025-жылы эле жол кырсыктарынан 121 бала каза болгон.

Бириккен Улуттар Уюму 2030-жылга чейин жол кырсыктарынан каза болгондордун жана жаракат алгандардын санын эки эсеге кыскартуу боюнча биргелешкен аракеттерибиздин алкагында Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине саясатты иштеп чыгуу боюнча консультацияларды, техникалык эксперттик колдоону, эл аралык алдыңкы тажрыйбаны жана координацияны күчөтүү аркылуу мындан ары да көмөк көрсөтүүгө даяр.

Урматтуу айымдар жана мырзалар,

Жол кырсыгынан болгон ар бир өлүм артында кайгыга баткан үй-бүлөнү калтырат. Ар бир оор жаракат адамдын жашоосун биротоло өзгөртөт. Бүгүн биз кабыл алган чечимдер эртең мындай трагедиялардын көбүнүн алдын алууга мүмкүнчүлүк берет.

Келгиле, бүгүнкү тегерек столду кабыл алынган милдеттенмелерди конкреттүү иш-аракеттерге айландыруу үчүн пайдаланалы. Кыргызстандагы ар бир адам — жөө жүрөбү, велосипед тебеби, коомдук транспортту же жеке унааны пайдаланабы — коопсуз жүрүп-туруусу үчүн тармактар жана мекемелер аралык кызматташтыкты күчөтүп, биргелешип иш алып баралы.

Рахмат.