Building Safer Communities through UN–Kyrgyzstan Cooperation

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети менен Бириккен Улуттар Уюмунун тутумунун ортосундагы кызматташууну улуттук өнүгүү артыкчылыктарын жана Туруктуу өнүгүү максаттарын колдоо багытында аныктаган негизги стратегиялык документ.

Ал төрт негизги багытка басым жасайт: сапаттуу социалдык кызматтарга жана татыктуу эмгекке тең укуктуу жеткиликтүүлүк; инклюзивдүү «жашыл» социалдык-экономикалык өнүгүү; климат боюнча аракеттер, кырсыктардын тобокелдиктерин башкаруу жана айлана-чөйрөнү коргоо; ошондой эле тынчтыкты, коомдук ынтымакты жана адам укуктарын илгерилеткен адилеттүү, отчеттуу жана инклюзивдүү институттар.

UNSDCF 2018–2022-жылдарга карата БУУнун Өнүктүрүүгө жардам көрсөтүү алкагын (UNDAF) улантат. UNDAF да БУУнун колдоосу үчүн жалпы алкак болуп кызмат кылган болсо, жаңы муундагы Кызматташтык алкагы БУУнун өнүктүрүү тутумундагы кеңири реформаларды чагылдырып, БУУ тутумунун биргелешкен жана интеграцияланган аракеттерине, улуттук менчиктештирүүгө, өнөктөштүккө, өлчөнүүчү натыйжаларга жана «Эч кимди артта калтырбоо» принцибине көбүрөөк басым жасайт.

Учурдагы Кызматташтык алкагына көз карандысыз баалоо жүргүзүлүп жатат. Анын максаты — кайсы багыттар жакшы натыйжа бергенин, кандай кыйынчылыктар сакталып жатканын жана алардын себептерин аныктоо. Баалоонун жыйынтыктары жана алынган сабактар 2027-жылдан кийинки жаңы Кызматташтык алкагын иштеп чыгууга көмөктөшүп, БУУнун келечектеги колдоосунун Кыргызстандын өзгөрүп жаткан артыкчылыктарына жооп беришин жана натыйжалуулугун көрсөткөн ыкмаларга таянышын камсыз кылат.

Бардык деңгээлдерде даярдыкты күчөтүү

Кырсыктардын тобокелдиктерин азайтуу жана өзгөчө кырдаалдарга даярдык бул кеңири өнөктөштүктүн бир бөлүгү болуп саналат. БУУнун Кыргыз Республикасына көрсөткөн колдоосу тутумдун ар кандай деңгээлдерин камтыйт — балдарга жана коомчулуктарга өзгөчө кырдаал учурунда эмне кылуу керектигин түшүндүрүүдөн тартып, мамлекеттик кызматкерлердин көндүмдөрүн чыңдоого, эрте эскертүү жана тобокелдиктерди талдоо системаларын жакшыртууга, ошондой эле кырсыктарды башкаруунун координацияланган жана инклюзивдүү ыкмаларын колдоого чейин.

Төмөндөгү мисалдар бул кеңири кызматташуунун чакан гана бөлүгүн чагылдырат.

2023–2027-жылдарга карата UNSDCFти баалоонун алкагында Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Окутуу жана изилдөө борборунун башчысынын орун басары, полковник Илияс Ибраимов Бириккен Улуттар Уюму менен кызматташуу Кыргызстанда өзгөчө кырдаалдарга даярдыкты жана туруктуулукту күчөтүүгө кандай салым кошкону тууралуу ой бөлүштү.

Билимди даярдыкка айландыруу

Кызматташтыктын багыттарынын бири балдарга, мектептерге жана коомчулуктарга өзгөчө кырдаалдарга даярдык боюнча практикалык маалыматтарды жеткирүүгө багытталган.

Балдар үчүн иштелип чыккан анимациялык видеолордун сериясы табигый жана техногендик өзгөчө кырдаалдар учурунда кандай аракет кылуу керектиги боюнча жөнөкөй жана түшүнүктүү көрсөтмөлөрдү берет. Видеолор Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин санариптик платформалары аркылуу жайылтылып, мектептердеги жашоо коопсуздугу боюнча сабактарга да киргизилген.

Мугалимдер үчүн жыл сайын өткөрүлүүчү окутуулар бул материалдарды бекемдеп, даярдык маселелерин билим берүү системасына интеграциялоого көмөк көрсөтөт. Өзгөчө кырдаалдарда аракеттенүү боюнча маалыматтын жөнөкөй жана жеткиликтүү форматта берилиши балдарга тобокелдиктерди таанып-билүүгө, кандай аракет көрүү керектигин түшүнүүгө жана даярдык тууралуу маалыматты үй-бүлөсү жана коомчулугу менен бөлүшүүгө жардам берет.

Өзгөчө кырдаалдарга жооп берген адистерди жана институттарды күчөтүү

Кызматташтык ошондой эле өзгөчө кырдаалдарга даярдык көрүү жана жооп кайтаруу үчүн жооптуу адистердин потенциалын чыңдоого көмөк көрсөттү.

Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин жана 12 мамлекеттик органды бириктирген Жарандык коргонуу кызматынын кызматкерлери үчүн анимациялык окуу курстары иштелип чыккан. Курстар сексуалдык ыдык көрсөтүүнүн алдын алуу жана өзгөчө кырдаалдар учурунда алгачкы психологиялык жардам көрсөтүү маселелерин камтыйт.

Мындай окутуулар жеке көндүмдөрдү өнүктүрүү менен гана чектелбейт. Алар институттарга милдеттер жана жооп кайтаруу стандарттары боюнча жалпы түшүнүк калыптандырууга жардам берип, өзгөчө кырдаалдар учурунда кыйла координацияланган, инклюзивдүү жана адамга багытталган аракеттерди камсыз кылууга салым кошот.

Даярдыкты, тобокелдик тууралуу маалыматты жана жооп кайтарууну байланыштыруу

Бул демилгелер БУУ тутумунун кырсыктардын тобокелдиктерин азайтуу жана туруктуулукту чыңдоо боюнча кеңири колдоосунун бир бөлүгү болуп саналат.

2025-жылы БУУ агенттиктери кырсыктардан келтирилген чыгымдар боюнча маалыматтарды жана стандартташтырылган отчеттуулукту жакшыртууга; климаттык жана кырсык тобокелдиктерине мониторинг жүргүзүүнү күчөтүүгө; сел жана мөңгү көлдөрүнө байланышкан тобокелдиктерди баалоого; ошондой эле географиялык маалыматтык системалардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө колдоо көрсөттү. Кызматташтык саламаттык сактоо тармагындагы өзгөчө кырдаалдарга даярдыкты жана «Бирдиктүү саламаттык» (One Health) ыкмаларын да камтыды.

Колдоонун башка багыттарына климаттык тобокелдиктерди камсыздандыруу жана алдын ала чара көрүү, коомчулуктарга негизделген эрте эскертүү системалары, өзгөчө кырдаалдар учурунда гендердик зомбулуктун алдын алуу жана ага жооп кайтаруу механизмдери, жергиликтүү деңгээлдеги климаттык жана кырсык тобокелдиктерин пландаштыруу, ошондой эле алыскы жана тоолуу аймактар үчүн шашылыш азык-түлүк жардамын алдын ала жайгаштыруу кирди.

Бул аракеттер тобокелдик тууралуу маалыматты, даярдыкты, каржылоону, коргоону жана өзгөчө кырдаалдарга жооп кайтарууну институттар жана коомчулуктар арасында өз ара байланыштырууга жардам берет. Ошондой эле алар кырсыктардын тобокелдиктерин азайтуу бир гана мекеменин же уюмдун иши болбостон, секторлор аралык кызматташууну талап кыларын көрсөтөт.

Институционалдык потенциалдан коомчулуктардын туруктуулугуна карай

Полковник Ибраимов күчтүү институттар менен катар өлкөнүн бардык аймактарындагы адамдарга даярдык боюнча практикалык маалыматтар жана окутуулар жеткиликтүү болушу үчүн ишти улантуу зарылдыгын белгиледи.

Бул алыскы коомчулуктар үчүн жана өзгөчө кырдаал учурунда маалыматка же кызматтарга жетүүдө кошумча тоскоолдуктарга туш болушу мүмкүн болгон адамдар үчүн өзгөчө маанилүү.

«Борбордо маалымат жана кызматтар жеткиликтүүрөөк, бирок алыскы коомчулуктар дагы деле көбүрөөк колдоого муктаж», — деди ал. — «Адамдар, айрыкча аялуу топтор, өзгөчө кырдаалдар учурунда кандай аракет кылуу керектигин билиши үчүн окутууну жана маалымдуулукту күчөтүшүбүз керек».

Бул артыкчылык Кырсыктардын тобокелдиктерин азайтуу боюнча Сендай алкагына шайкеш келет. Ал кырсык тобокелдиктерин түшүнүүгө, тобокелдиктерди башкарууну күчөтүүгө, туруктуулукка инвестиция салууга жана даярдыкты жакшыртууга басым жасайт.

Практикада бул адамдар өзгөчө кырдаал боло электе эмне кылуу керектигин билишин, кырсык учурунда институттар натыйжалуу биргелешип иштей алышын жана даярдык боюнча чаралар эң чоң тобокелдиктерге туш болгон коомчулуктарга жана адамдарга жетишин камсыз кылууну билдирет.

Бүгүнкү сабактар аркылуу келечектеги кызматташууну күчөтүү

Полковник Ибраимовдун ой-пикирлери 2023–2027-жылдарга карата UNSDCFти баалоонун алкагында каралып жаткан кеңири суроонун да бир бөлүгү болуп саналат: Кыргызстан менен Бириккен Улуттар Уюмунун кызматташуусу кандай өзгөрүүлөрдү алып келди, кайсы ыкмалар натыйжалуу болду жана кайсы багыттарда мындан аркы прогресс зарыл?

Баалоо айрым иш-чаралардын чегинен кеңири карайт. Ал БУУ тутумунун ар кандай түзүмдөрү канчалык натыйжалуу биргелешип иштегенин, көрсөтүлгөн колдоо улуттук артыкчылыктарга жана адамдардын муктаждыктарына канчалык жооп бергенин жана эмнелерди жакшыртууга болорун талдоого жардам берет.

Бул сабактар Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети менен Бириккен Улуттар Уюму 2027-жылдан кийинки жаңы Кызматташтык алкагын даярдап жаткан учурда өзгөчө маанилүү. Баалоонун далилдери улантууга же кеңейтүүгө арзый турган ыкмаларды, өзгөртүлүшү керек болгон кызматташуу багыттарын жана көбүрөөк көңүл бурууну талап кылган жаңы көйгөйлөрдү аныктоого жардам берет.

Кырсыктардын тобокелдиктерин азайтуу жаатында бул жетишилген прогресске таянуу менен бирге институттарды мындан ары чыңдоону, тобокелдиктер тууралуу маалыматка жана даярдык чараларына жеткиликтүүлүктү жакшыртууну жана Кыргызстандын бардык аймактарындагы коомчулуктардын өзгөчө кырдаалдарды алдын ала көрүүгө, аларга даярданууга жана натыйжалуу жооп кайтарууга мүмкүнчүлүктөрүн күчөтүүнү билдирет.