Баяндама
27 сентябрь 2026
БУУ–Кыргызстан кызматташтыгы аркылуу жарандык коомдун эксперттик потенциалын сактоо
Билим берүү демилгелерин колдоо фондунун директору Александр Иванов өз уюмунун билим берүү, тынчтыкты бекемдөө жана жергиликтүү коомчулуктарды өнүктүрүү багыттарында БУУ системасы менен узак жылдардан берки кызматташтыгы тууралуу ой бөлүштү.Фонд Кыргызстанда билим берүү реформасы багытында иштеп келе жаткан эң тажрыйбалуу жарандык коом уюмдарынын бири болуп саналат. Отуз жылдан ашуун убакыт ичинде ал улуттук саясатты талкуулоого кесиптик экспертизасын кошуп, өлкө боюнча мектептер жана жергиликтүү коомчулуктар менен биргеликте ар кандай демилгелерди ишке ашырып келген.Жергиликтүү өнөктөштүк аркылуу билим берүүнү жана калыбына келүүнү колдооКызматташтык алгач билим берүү реформасы боюнча үзгүлтүксүз диалог аркылуу калыптанган. Формалдуу долбоордук макулдашуулар болбогон учурларда да Фонд менен БУУ системасы өз ара экспертиза бөлүшүп, жалпы артыкчылыктуу багыттарды колдоп келишкен.Өнөктөштүк 2010-жылдын июнь айында Кыргызстандын түштүгүндө, айрыкча Ош жана Жалал-Абад аймактарында болгон этностор аралык кагылышуулардан кийин кыйла кеңейди. Бул окуялар адам өмүрүнүн кыйылышына, калктын жер которуусуна жана коомчулуктар ортосундагы ишенимдин начарлашына алып келди. Ушул кырдаалга жооп иретинде Фонд менен БУУ системасы чыр-чатактын кесепеттерин жоюуга, калыбына келүүгө, диалогду жана социалдык биримдикти чыңдоого көмөк көрсөтүү үчүн кызматташуусун кеңейтти.Постконфликттик сезимтал шартта иш алып барып, Фонд Ош жана Жалал-Абад облустарында өз ишмердүүлүгүн ыкчам кеңейтип, мектептер жана жергиликтүү коомчулуктар менен биргеликте ишенимди калыбына келтирүүгө, өз ара кызматташууну бекемдөөгө жана зомбулуктан жабыркаган коомчулуктарды колдоого багытталган иштерди жүргүздү.Аймактарда мурда калыптанган инфраструктурасына таянуу менен уюм эки облустагы мектептер үчүн окутуу жана потенциалды өнүктүрүү иш-чараларын өткөрүүгө мүмкүнчүлүк алды. Ивановдун айтымында, татаал иш шарттары тыгыз координацияны, ийкемдүүлүктү жана ыкчам ишке ашырууну талап кылган, бирок ошол эле учурда жабыркаган коомчулуктар үчүн конкреттүү натыйжаларды берген.Кийинчерээк Фонд БУУ системасы колдогон бир катар тынчтыкты бекемдөө демилгелерине, анын ичинде жергиликтүү коомчулуктардын катышуусун, аялдардын катышуусун жана коомдук биримдикти чыңдоого багытталган долбоорлорго катышкан. Кеңири кызматташтык ошондой эле билим берүү, балдардын укуктары, адам укуктары жана жергиликтүү коомчулуктарды өнүктүрүү багыттарын камтыды.Ивановдун пикиринде, бул тажрыйба БУУ системасынын ресурстары менен эл аралык экспертизасын улуттук жарандык коом уюмдарынын билими, байланыштары жана ишке ашыруу мүмкүнчүлүктөрү менен айкалыштырган өнөктөштүктүн маанисин көрсөтөт.Экспертизаны сактоо жана жарандык катышууну күчөтүүКелечек жөнүндө сөз кылып, Иванов Кыргызстан менен Бириккен Улуттар Уюмунун мындан аркы кызматташтыгында жарандык коомго көбүрөөк көңүл буруу зарылдыгын белгиледи. Ал каржылоонун азайышы жана иш жүргүзүү мүмкүнчүлүктөрүнүн чектелиши тажрыйбалуу адистердин сектордон кетишине, айрым уюмдардын ишин кыскартууга же толук токтотууга алып келип жатканына тынчсыздануусун билдирди.Бул ондогон жылдар жана бир нече муун адистер тарабынан топтолгон институционалдык билим менен экспертизанын жоголуп кетүү тобокелдигин жаратат. Жарандык коом уюмдары билим берүү, шаардык өнүгүү, адам укуктары, социалдык коргоо жана башка тармактар боюнча адистешкен билимге ээ, бирок бул экспертиза мамлекеттик чечимдерди кабыл алуу процесстерине дайыма эле толук кандуу интеграциялана бербейт.Иванов жарандык коомду дени сак коомдун «социалдык түзүлүшүнүн» маанилүү бөлүгү катары мүнөздөдү. Анын айтымында, жарандык коом жергиликтүү коомчулуктар менен институттарды байланыштырат, саясатты иштеп чыгууга экспертиза кошот жана аялуу топтордун кызыкчылыктарын билдирет.Ал билим берүү жана башка тармактарда иштеген улуттук уюмдар үчүн системалуу мүмкүнчүлүктөрдү жана жеткиликтүү каржылоону кеңейтүүгө чакырды. Секторлор аралык координацияланган БУУ демилгеси эксперттик потенциалды сактоого, институттук туруктуулукту чыңдоого жана жарандык коомдун өлкөнүн өнүгүүсүнө катышуусун кеңейтүүгө жардам бере алмак.Анын ой-пикирлери күчтүү улуттук өнөктөштүктүн маанилүүлүгүн баса белгилөө аркылуу БУУнун 2023–2027-жылдарга Туруктуу өнүгүү жаатындагы кызматташтык боюнча алкактык программасын кеңири баалоого салым кошот. Жарандык коом менен туруктуу кызматташуу келечектеги реформалардын жергиликтүү экспертизага таянышына, ар түрдүү көз караштарды эске алышына жана Кыргызстандын бардык аймактарындагы коомчулуктардын муктаждыктарына жооп беришине көмөк көрсөтө алат.